۱۲ دسامبر ۲۰۲۵ – روغن سویا (SO)، یکی از پرمصرف ترین روغن های پخت و پز و یک جزء ثابت در بسیاری از غذاهای فرآوری شده است و معمولاً در مقایسه با چربی های اشباع، بی ضرر یا حتی مفید تلقی می شود.اما اکنون یک پژوهش جدید نشان داده است که روغن سویا ممکن است به افزایش وزن کمک کند و محققان مکانیسم احتمالی این اثر را نیز مطرح کرده اند. اگرچه این مطالعه روی موش ها انجام شده است، پژوهشگران می گویند که این نتایج می تواند برای انسان نیز پیامدهایی داشته باشد.این مطالعه در مجله یLipid Research منتشر شده است.
دکتر فرانسیس اسلادک، استاد زیست شناسی سلولی و سم شناسی در دانشگاه کالیفرنیا ریورساید، گفت: روغن سویا ذاتاً سمی نیست. اما اگر مقدار زیادی از آن را مصرف کنیم، ممکن است مسیرهایی را فعال کند که بدن ما برای مدیریت آن ها تکامل نیافته است.
تنظیم کنندهٔ اصلی
روغن سویا، عمدتاً از اسیدهای چرب غیراشباعبا چند پیوند دو گانه(PUFA) تشکیل شده و سرشار از اسید لینولئیک (LA)، یک اسید چرب ضروری امگا–۶ است. به گفته ی نویسندگان، مصرف روغن سویا در یک قرن گذشته به طور چشمگیری افزایش یافته است.
دکتر اسلادک و نویسندهٔ اول این مقاله دکتر سونیا دیول، توضیح دادند که یک مطالعهٔ مهم نشان داده روغن سویا بیشترین تغییری است که در رژیم غذایی آمریکایی ها طی ۱۰۰سال گذشته رخ داده است، بیش از مرغ و بیش از فروکتوز.
پژوهش های قبلی آن ها نشان داده بود که اوکسی لیپین ها- متابولیت های فعال زیستی حاصل از PUFAها- با چندین وضعیت متابولیک و التهابی، به ویژه چاقی، مرتبط هستند. آن ها نشان دادند که متابولیت هایLA و آلفا‑لینولنیک اسید(ALA) با چاقی در موش های نر تغذیه شده با رژیم پرچرب غنی از روغن سویا مرتبط هستند.
اسید لینولئیک، یک لیگاند برایHNF4‑alpha است- پروتئینی در کبد که بیان بسیاری از ژن های دخیل در متابولیسم چربی را تنظیم می کند. به گفته پژوهشگران، «HNF4‑alpha تنظیم کنندهٔ اصلی بیان ژن های اختصاصی کبد است».
این پروتئین دو ایزوفرم اصلی دارد: P1و P2. ایزوفرمP1 غالب است، اما P2 در شرایطی مانند استرس متابولیک، روزه داری یا بیماری کبدی افزایش می یابد.
پژوهشگران حدس زدند که تفاوت در ایزوفرم های HNF4‑alpha، همراه با عواملی مانند سن، جنس، داروها و ژنتیک، می تواند توضیح دهد چرا برخی افراد با مصرف روغن سویا دچار اضافه وزن می می شوند و برخی دیگر نه.
در مطالعات قبلی، موش هایی که ژن HNF4‑alpha آن ها طوری تغییر یافته بود که فقط ایزوفرمP2 را تولید کنند(موش های alpha‑7HMZ)، کاهش بیان برخی آنزیم های متابولیزه کنندهٔLA را نشان دادند.بنابراین پژوهشگران انتظار داشتند این موش ها واکنش متفاوتی به روغن سویا نشان دهند.
بیشتر همیشه بهتر نیست
در این مطالعه، اثر رژیم غذایی غنی ازLA (روغن سویا) با رژیم ایزوکالریک مبتنی بر روغن نارگیل(حاوی مقادیر کم LA)مقایسه شد. هر دو رژیم پرچرب به موش های alpha‑7HMZ و موش های معمولی(WT) داده شد. گروه سوم موش ها غذای استاندارد کم چرب دریافت کردند.
پس از دوره ی تغذیه، نمونه های کبدی از موش ها جمع آوری شد و تحلیل‌های لیپیدومیک و پروتئومیک هدفمند انجام شد تا LA، ALA، متابولیت های آن ها و آنزیم های دخیل در متابولیسم آنها اندازه گیری گردد.
موش های alpha‑7HMZ در رژیم روغن سویا به طور قابل توجهی کمتر از موش های WT وزن گرفتند و مقاومت به انسولین کمتری نشان دادند.نکته مهم این است که سطح اوکسی لیپین ها در کبد (نه خون) با وزن بدن همبستگی داشت، به این معنا که آزمایش خون نمی تواند تغییرات متابولیک اولیه ناشی از روغن سویا را به خوبی نشان دهد.
کبد موش های alpha‑7HMZ اوکسی لیپین های بسیار کمتری نسبت به موش های WT داشت. آنزیم های متابولیزه کنندهٔLA و ALA نیز در این موش ها کاهش بیان یا فعالیت داشتند. همچنین عملکرد میتوکندری در آن ها بهتر بود.این یافته ها نشان می دهد میتوکندری ممکن است در مقاومت در برابر چاقی ناشی از رژیم غذایی نقش داشته باشد.
پژوهشگران گفتند: «مطالعه ی ما نشان داد که رژیم های مملو از روغن سویا می توانند باعث چاقی شوند، التهاب روده را افزایش دهند، میکروبیوم روده را به سمت جمعیتی کمتر مفید سوق دهند و بیان ژن در کبد، روده و هیپوتالاموس را به شدت تغییر دهند».
آن ها افزودند: «این نشان می دهد که روغن سویا- یا هر جزء غذایی بسیار رایج- نباید بی خطر و بدون محدودیت تلقی شود. نمی توان فرض کرد چون مقدار کمی از چیزی مفید است، مقدار زیاد آن بهتر خواهد بود».
پژوهش‌های آینده باید مشخص کند آیا این یافته ها به سایر PUFAها و به انسان قابل تعمیم هستند یا خیر.
جالب، اما دلیلی برای پرهیز از روغن سویا نیست
دکتر ماریون نستله، استاد تغذیه دانشگاه نیویورک، گفت: مشخص نیست که این مطالعه پیچیده روی موش ها چه ارتباطی با تغذیه انسان دارد. او یادآور شد که چربی بیش از دو برابر پروتئین و کربوهیدرات کالری دارد، بنابراین «کم خوردن هر نوع چربی می تواند به حفظ وزن سالم کمک کند».
دکتر اسکات آیزاکس، رئیس انجمن غدد بالینی آمریکا، نیز گفت: این یافته ها از نظر علمی جالب هستند، اما دلیلی برای اجتناب مردم از مصرف روغن سویا نیست .او افزود: «این مطالعه نشان می دهد که کیفیت چربی اهمیت دارد و ممکن است تفاوت های ظریفی بین انواع اسیدهای چرب غیراشباع با یک پیوند دوگانه و PUFAها وجود داشته باشد، اما این نتایج هنوز در حد فرضیه اند. پیش از تغییر توصیه های تغذیه ای، به پژوهش های انسانی بیشتری نیاز داریم».
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/can-soybean-oil-contribute-obesity-2025a1000yx9